( 1 ) گنج است و تعليم دادن صدقه است . علم آموختن در كسى كه اهل آن باشد ، موجب قربت است كه به واسطهء علم حلال را از حرام توان شناخت . به انوار علم راه بهشت باز توان يافت . علم مونس وحدت است و محدث بىمنّت و رفيق در غربت و صلاح كامل در دفع دشمن و راهبر هدايت در سرا و ضرّا . خداى تعالى اهل علم را درجات رفيع داده است و ايشان را سرور بهشتيان گردانيده و آن منزلت داده كه در تقديم مراسم خيرات اقتدا بديشان كنند و در اكتساب اضعاف سعادات بر اثر ايشان [ روند ] تا بدان غايت كه فرشتگان در دوستى ايشان رغبت نمايند ، پرهاى خويشتن در ايشان مالند ، و در نمازها ايشان را از خدا آمرزش خواهند . هر چيزى كه در دنياست از دريا و كان و صحراها و ماهيان دريا و پرندگان هوا آفرينها كنند كه علم حيات دل است ، روشنايى چشم ، و قوت جان . به وسيلت علم منازل ابرار و مجلس اخيار و صحبت ملوك حاصل توان كرد و در عقبا درجات بلند توان يافت . در كشف مشكلات علوم فكرت كردن به منزلهء روزه داشتن است و خواندن علم مواظبت بر گزاردن فرايض نماز است . طاعت و عبادت بىشناختن علم ميسر نشود و عمل بىعلم را هيچ ثمره و ثواب نباشد . صلهء ارحام و شناختن حلال از حرام به واسطهء علم دست مىدهد . نيكبختان از او بهره يابند و بدبختان از منافع و فوايد آن محروم مانند . متقيان مهترانند و فقيهان سرداران . در روى علما نگريستن عبادت است و با ايشان صحبت داشتن بركت و سعادت . [ 178 ] كلمه‌اى چند از اين بابت بگفت و عمرو عاص را پيش خود طلبيد و بر ترتيب مصالح مسلمانان او را برگماشت و او را بر لشكر اسلام نايب خويشتن گردانيد . پس ، كلمهء شهادت بر زفان راند و جان به حق تسليم كرد - رضوان اللّه عليه . پس ، عمرو عاص بر او نماز گزارد و او را آنجا مدفون ساختند و جماعتى از مسلمانان خاك بر او ريختند . چون از دفن او فارغ شدند عمرو عاص گفت : رحمت خداى بر تو باد اى معاذ كه تو نيكخواه مسلمانان بودى و كارهاى ايشان را نيك كفايت كردى . جاهلان را ادب كننده بودى و نيكمردان را مدد دهنده . به خدا كه در علم و زهد و صلاح و رشاد مثل تو هرگز كسى نباشد . پس ، عمرو عاص نامه‌اى نوشت به امير المؤمنين عمر و او را از وفات معاذ بن جبل آگاه كرد و از او دستورى خواست كه : اى امير المؤمنين در اين مقام و با از مسلمانان دمار برآورده و مسلمانان

--> [ ( 178 ) ] ل : وصيت معاذ را ندارد .